Cé a bhí ag caoineadh níos airde ná aon duine eile i nDogavios an tseachtain sin? Ní hé an ghaoth a bhí ann. Ní hiad na clocha a bhí ann. Calóg a bhí ann, deartháirín nua Pigúiça, a bhí díreach tar éis teacht agus nach raibh níos mó ná stoca fillte.
Bhí gach duine ag iarraidh Calóg a fheiceáil. Thug Bolota éadach beag bog léi. Thug Nina bláth beag a chanadh suantraí. Tháinig na scamaill féin anuas beagáinín le gliúcaíocht isteach an fhuinneog.
D'fhan Pigúiça i gcúinne, a lámha trasna ar a chéile. Is é sin le rá, a lapaí trasna ar a chéile. “Níl aon duine ag féachaint ormsa níos mó,” ar sise faoina fiacla. “Níl ann ach eisean. Ní féidir leis rud ar bith a dhéanamh fiú. Níl ann ach codladh agus caoineadh.”
Chuala Fofuxo í, ach ní dúirt sé tada ag an am. An lá dar gcionn, thug sé cuireadh do Pigúiça siúl go cearnóg an bhaile, agus thug siad Calóg leo, é fillte go deas teolaí.
Bhí an chearnóg lán de choileáin. Chomh luath is a chonaic siad Fofuxo, rith siad ar fad chuige agus dhreap siad air, ar a dhroim, ar a cheann, ar a chluasa. Shuigh Fofuxo síos ag gáire, agus lig sé don scata dreapadh.
Ba ansin a dhúisigh Calóg agus thosaigh sé ag caoineadh. Uáááá. Rinne Bolota iarracht é a luascadh. Níor oibrigh sé. Rinne Nina iarracht amhrán a chanadh dó. Níor oibrigh sé. Agus ní raibh Fofuxo, agus coileáin ar crochadh as gach áit, in ann corraí fiú.
Lig Pigúiça osna, chuaigh sí gar dá deartháir agus rinne sí an strainc ab fhearr a bhí aici: a teanga amach ar leataobh, súil amháin dúnta agus a cluasa siar.
Stad Calóg den chaoineadh. D'fhéach sé. Chaoch sé. Agus lig sé gáire beag bídeach, an chéad gháire riamh ina shaol.
D'éirigh gach duine sa chearnóg ciúin. “Rinne sé gáire leatsa,” arsa Fofuxo, ó thíos faoi na coileáin. “Is tusa an t-aon duine amháin atá in ann gáire mar sin a bhaint as.”
Mhothaigh Pigúiça rud éigin te ina croí. Rinne sí an strainc arís. Rinne Calóg gáire arís. Rinne sí strainc nua, a dhá cluas chun tosaigh. Agus rinne sé gáire níos mó fós.
“Nuair a bheidh sé mór,” arsa Pigúiça, “múinfidh mise dó conas rith, conas léim thar locháin agus conas strainceanna a dhéanamh. Is mise an deirfiúr mhór, an raibh a fhios agat?” “Bhí a fhios agam,” arsa Fofuxo. “Tá an t-ádh air.”
San oíche, chodail Calóg ina chiseán beag, in aice le leaba Pigúiça. Anois is arís dhéanadh sé fuaim bheag, agus shíneadh sise a lapa amach agus bhaineadh sí leis, go han-éadrom.
“Oíche mhaith, a Chalóg,” a dúirt Pigúiça i gcogar. Lig an deartháirín osna. Lig an deirfiúr mhór osna freisin. Agus thit an bheirt acu ina gcodladh, gach duine ina chúinne féin, ag análú go mall, san aon rithim amháin.
