
Y noson honno, doedd y Lleuad ddim yn gallu cysgu.
Ceisiodd o un ochr yr awyr. Ceisiodd o’r llall. Ceisiodd aros yn llonydd iawn, a cheisiodd guddio y tu ôl i gwmwl. Dim byd. I lawr yno, roedd Dogavios i gyd yn cysgu, â’r tai bach wedi’u diffodd, a dim ond hi oedd yn dal yno, yn olau, yn grwn ac yn effro. Meddyliodd efallai mai hi oedd yr unig un effro yn y byd i gyd, a gwnaeth hynny hi’n unig braidd.
Clywodd Pigúiça, oedd bron â chysgu, ochenaid o olau yn y ffenest. Agorodd un llygad glas. “Pwy sydd yna?”
“Fi yw’r Lleuad,” meddai llais arian, yn dawel iawn. “Dw i wedi blino, ond dydy cwsg ddim yn dod.”
Dylyfodd Pigúiça gên a meddwl, fel y byddai Fofuxo’n ei ddysgu iddi pan nad oedd hithau’n gallu cysgu. “Dw i’n gwybod tri pheth sy’n helpu,” meddai. “Wyt ti eisiau trio?” “Ydw,” meddai’r Lleuad.
“Y cyntaf yw anadlu’n araf iawn.” Anadlodd y Lleuad i mewn. Dechreuodd y cymylau, yn uchel i fyny, symud yn arafach, yn arafach. Anadlodd y Lleuad allan, a winciodd yr holl sêr, yn araf iawn.
“Yr ail yw meddwl am bethau meddal. Blanced. Gobennydd. Blew Fofuxo.” Meddyliodd y Lleuad am bethau meddal. Yna galwodd gwmwl gwenog, a ddaeth i orwedd drosti, yn blewog, fel blanced. Gwenodd y cwmwl a dweud: “Nos da”.
“Y trydydd,” sibrydodd Pigúiça, â’i llais eisoes yn feddal, “yw cau dy lygaid, hyd yn oed os nad yw cwsg wedi cyrraedd eto. Mae’n dod yn haws pan fydd yn dod o hyd i lygaid caeedig.”
Caeodd y Lleuad ei llygaid. Ychydig bach. Wedyn ychydig bach mwy.
Dechreuodd cerrig Dogavios ganu, yn dawel iawn, bron heb lais, hwiangerdd. Caeodd y blodau eu petalau, un wrth un. Peidiodd y gwynt â chwythu, dim ond rhag gwneud sŵn. Hyd yn oed yr afon, ymhell i ffwrdd, aeth i redeg yn arafach.
Aeth golau’r Lleuad yn wan, yn wan, fel llusern y mae rhywun yn ei gostwng yn araf.
Gwenodd Pigúiça. Roedd hi wedi helpu’r Lleuad i gysgu. Aeth ei llygaid glas yn drwm, yn drwm. Ceisiodd aros yn effro am ychydig bach mwy, dim ond i weld y Lleuad yn cysgu, ond doedd dim modd.
Ssshhh.
Mae’r Lleuad yn cysgu. Mae Pigúiça’n cysgu. Mae Fofuxo’n cysgu. Mae Dogavios i gyd yn cysgu.
Nos da, Lleuad. Nos da, Pigúiça. Nos da... ti.
