Yn Dogavios, prin roedd neb yn clywed y morgrugyn bach. Roedd hi’n siarad mor dawel nes bod ei llais yn debyg i gosi yn yr awyr. Prin neb. Roedd y blodau’n ei chlywed.
Y prynhawn hwnnw, roedd Pigúiça’n croesi’r ddôl yn rhedeg pan alwodd blodyn mawr, â wyneb gwenog: “Hei, Pigúiça! Gofal ble rwyt ti’n camu! Mae rhywun ar y llwybr.”
Stopiodd Pigúiça, â’i phawen yn yr awyr. Gostyngodd ei thrwyn at y llawr. Ac yno, yng nghanol y llwybr, roedd morgrugyn bach yn dod, yn cario briwsionyn bisgedi dair gwaith ei maint. Dringodd garreg fach, disgyn, baglu, trwsio’r briwsionyn a pharhau.
“Helo!” meddai Pigúiça. Siglodd anadl yr “helo” y morgrugyn, a syrthiodd ar ei phen ôl. “Aw, aw!” meddai llais main. “Sori!” sibrydodd Pigúiça, yn dawel iawn nawr.
“Zizi yw fy enw i,” meddai’r morgrugyn, gan ysgwyd y llwch. “Mae’n rhaid i mi fynd â hwn adref cyn iddi dywyllu. Mae fy nghartref yr ochr draw i’r ddôl.”
“Dw i’n mynd â fe!” cynigiodd Pigúiça. “Dw i’n dy godi di â’m ceg a byddwn ni yno mewn dim!” “Na, diolch,” meddai Zizi, yn gadarn. “Os bydd rhywun yn fy nghodi heb ofyn, bydd ofn arna i. Ond mi wnes i hoffi dy awydd i helpu.”
Blinciodd Pigúiça. Doedd neb wedi dweud wrthi fod gofyn yn gyntaf hefyd yn ffordd o helpu. “Felly alla i helpu mewn ffordd arall?” “Gelli. Cadw lygad ar y cerrig bach ac aros am fy ngham i.”
Roedd aros am gam Zizi yn araf, araf, araf bach. Roedd Pigúiça eisiau rhedeg, neidio, cyrraedd yn gyflym. Ond arhosodd yno, wrth ei hochr, ac yna sylwodd ar bethau doedd hi erioed wedi’u gweld: buwch goch gota’n cysgu ar ddeilen, diferyn yn disgleirio ar goesyn, cysgod aderyn yn mynd heibio’n uchel iawn.
“Pan fyddwn ni’n cerdded yn araf,” meddyliodd, “mae gan y pethau hardd amser i ymddangos.”
Pan gyrhaeddon nhw’r morgrugfa, daeth dwsinau o forgrug allan, mewn rhes, i helpu i gario’r briwsionyn. Roedd un yn cydio, un arall yn gwthio, un arall yn canu i gadw’r rhythm. Doedd Pigúiça erioed wedi gweld cymaint o rai bach gyda’i gilydd.
“Mae’r rhai bach yn gryf hefyd,” meddai Zizi. “Dim ond nad ydyn ni’n gyflym.” A diflannodd y briwsionyn bisgedi i mewn i’r morgrugfa, wedi’i gario gan orymdaith o goesau mân.
Roedd yr haul eisoes yn isel. “Nos da, Pigúiça. Wnei di basio eto yfory? Ond edrych ble rwyt ti’n camu.” “Gwna i,” addawodd Pigúiça. “A bydda i’n dweud wrth Fofuxo hefyd.”
Y noson honno, yn gorwedd yn ei gwely bach, meddyliodd Pigúiça am holl bethau bach y byd: y morgrug, y buchod coch cwta, yr hadau’n cysgu o dan y ddaear. Roedden nhw i gyd yn cysgu hefyd, yn dawel iawn.
“Nos da, Zizi,” sibrydodd. Ac, yn dawel iawn, mor dawel â morgrugyn, syrthiodd i gysgu.
