“Fy nhro i yw hi yfory,” sibrydodd Pigúiça, ac roedd ei llais mor fach nes bod rhaid i Fofuxo ddod â’i glust yn nes.
Bob dydd Gwener, roedd cŵn bach Dogavios yn eistedd mewn cylch o dan Goeden y Bydysawd i ddweud rhywbeth roedden nhw’n ei hoffi. Roedd Bolota wedi sôn am y bastai llus. Roedd Tico wedi sôn am ei guddfan. Roedd Nina wedi canu cân gyfan. Nawr tro Pigúiça oedd hi.
Roedd hi eisoes yn gwybod beth i’w ddweud: y garreg fach roedd hi wedi’i chanfod yn y nant, a oedd yn canu un nodyn yn unig. Ond bob tro roedd hi’n dychmygu’r cylch cyfan yn edrych, roedd ei bol yn gwneud pirouette a’i llais yn dianc.
“Beth sy’n digwydd pan fyddi di’n meddwl am y cylch?” gofynnodd Fofuxo. “Mae fy llygaid yn troi’n ddau blât,” meddai. “Mae fy ngheg yn sych. Ac mae fy llais yn mynd i guddio.”
Gwenodd Fofuxo, â’i lygaid yn euraid iawn, yn dawel. “Wedyn gad i ni ofalu am y llais. Yn gyntaf, yr anadlu. Llanw dy fol ag aer, fel balŵn. Nawr gollwng yn araf, fel rhywun yn chwythu pluen fel na fydd hi’n cwympo.”
Gwnaeth Pigúiça. Unwaith, ddwywaith, deirgwaith. Hedfanodd ei phluen yn bell. “A rhywbeth arall,” parhaodd. “Does dim rhaid i ti edrych ar bawb. Dewisa un ffrind yn unig a dweud wrtho fe. Mae’r lleill yn gwrando ar y cyfle.”
Drannoeth, ffurfiodd y cylch o dan y goeden, ac roedd y dail uwchben yn siglo fel petaen nhw’n croesawu. Aeth Pigúiça i’r canol, â’r garreg fach yn ei phawen. Pan agorodd ei cheg... dim byd. Dim ond tawelwch. Roedd y llais wedi cuddio go iawn.
Edrychodd o’i chwmpas, bron â rhedeg i ffwrdd. Yna gwelodd Fofuxo, yn eistedd ym mhen draw’r cylch, â’i lygaid euraid. Winciodd e’n araf. Llanwodd hi ei bol ag aer. Gollyngodd, fel pluen.
“Des i o hyd i garreg,” meddai, dim ond wrtho fe. Daeth y llais yn denau, ond daeth. “Mae hi’n canu un nodyn yn unig.” “Yn uwch!” gofynnodd Tico, heb unrhyw falais. Anadlodd hi eto a dweud eto, ychydig yn gryfach.
Yna dangosodd y garreg. Chwythodd yn ysgafn arni, a chanodd y garreg: “laaaa”. Agorodd pawb eu cegau. “Ga i ei dal hi?” gofynnodd Bolota. Aeth y garreg o bawen i bawen, a chanodd pob un “la” gyda’i gilydd, nes i’r cylch cyfan droi’n gân dawel.
Pan orffennodd, syrthiodd deilen o Goeden y Bydysawd reit o flaen Pigúiça, fel cymeradwyaeth. Roedd hi wedi dweud y cyfan, o’r dechrau i’r diwedd, er bod ei llais yn crynu ar y dechrau.
“Crynodd fy llais,” meddai wrth Fofuxo, ar y ffordd yn ôl. “Crynodd, ond parhaodd,” atebodd e. “Dyna yw dewrder: siarad â llais crynedig.”
Gyda’r nos, gadawodd Pigúiça’r garreg fach ar y ffenest. Bob hyn a hyn, roedd y gwynt yn mynd heibio a’r garreg yn canu ei “la”, yn ysgafn iawn. Gwenodd Pigúiça, â’i llygaid ar gau, ac aeth y nodyn yn bellach, ac yn bellach, nes troi’n gwsg.
