Tegan meddal glas oedd Asgwrn Bach, â chlwt ar ei glust. Nid tegan mwyaf Pigúiça oedd e, na’r tecaf. Ond ef oedd y ffefryn. Roedd yn cysgu gyda hi bob nos, ac yn clywed pob cyfrinach.
Y prynhawn hwnnw, chwaraeodd Pigúiça yn y cae, rhedeg ar ôl pili-palod, rholio ar y glaswellt, a dim ond wrth fynd adref y sylweddolodd: roedd ei phawen yn wag.
“Fy Asgwrn Bach!” gwaeddodd. “Mae e ar goll!” Dechreuodd ei gên grynu. Llanwodd dagrau ei llygaid glas, ac wylodd Pigúiça, yn eistedd yng nghanol y cae, a’r awyr binc yn tywyllu.
Daeth Fofuxo, eistedd wrth ei hochr ac aros, heb ddweud dim, nes i’r crio leihau. “Mae’n brifo, on’d yw e?” meddai. “Yn fawr,” meddai Pigúiça, gan snwffian. “Fy ffrind i yw e. Ac dw i wedi’i golli.”
“Mae’n drist iawn,” meddai Fofuxo. “Wyt ti eisiau trio dod o hyd iddo? Dw i’n gwybod tric.” “Pa un?” “Rydyn ni’n anadlu dair gwaith. Wedyn rydyn ni’n cofio, cam wrth gam, ble rwyt ti wedi bod heddiw. Mae Asgwrn Bach yn siŵr o fod yn un o’r llefydd hynny.”
Anadlodd Pigúiça: un, dau, tri. Daeth ei phen yn gliriach, fel dŵr nant ar ôl i’r mwd setlo.
“Y bore, roedd e gyda fi yn y gwely,” meddai. “Wedyn es i ag e i’r goedwig... Wedyn dringais i’r goeden... Wedyn gorweddais wrth ymyl blodyn anferth a...” “A?” gofynnodd Fofuxo. “A dechreuais edrych ar y gwenyn! Yno!”
Aeth y ddau i’r goedwig, rhwng y pinwydd, â’r haul yn isel iawn rhwng y mynyddoedd. Cyrhaeddon nhw’r blodyn anferth.
Ac yno roedd pryfyn bach trist, wedi’i gyrlio ar ben y blodyn, yn dal rhywbeth glas yn fwy nag e. “Fy Asgwrn Bach!” meddai Pigúiça.
Cododd y pryfyn ei ben. Buwch goch gota oedd hi, â llygaid gwlyb. Lili oedd ei henw. “Dyma fi wedi dod o hyd iddo,” meddai Lili, yn dawel. “Des i o hyd iddo’r bore ’ma. Ro’n i eisiau mynd ag e at y perchennog, ond roedd e’n rhy drwm, a do’n i ddim yn gwybod ble roedd hi’n byw. Arhosais i fan hyn yn aros i rywun ddod.”
Teimlodd Pigúiça ei brest yn cynhesu. Cododd Asgwrn Bach yn ofalus a’i gofleidio’n dynn iawn. “Diolch, Lili. Rwyt ti wedi gofalu amdano drwy’r dydd.”
“Wyt ti eisiau ymweld â ni yfory?” gwahoddodd Fofuxo. Gwenodd y fuwch goch gota am y tro cyntaf. Dringodd ar gefn Fofuxo, ac aeth y tri adref, yn dawel, wrth i’r sêr cyntaf ymddangos.
Y noson honno, cysgodd Pigúiça ag Asgwrn Bach yn ei breichiau. Meddyliodd fod colli rhywbeth annwyl yn gwasgu’r galon. Ond mae anadlu, cofio a chwilio’n dawel yn helpu i ddod o hyd i’r ffordd yn ôl.
Roedd Asgwrn Bach wedi clywed holl gyfrinachau’r dydd. A chysgodd Pigúiça.
