Orðaleikir fyrir börn eru einfaldasta leiðin til að leika sér hvar sem er: ekkert spilaborð, enginn skjár, engar rafhlöður. Hér fyrir neðan eru 20 orðaleikir sem þurfa í mesta lagi blað og blýant, flokkaðir eftir aldri (3 til 5 ára, 5 til 7 ára og 7 ára og eldri) og eftir aðstæðum: í bílnum, við matarborðið og í skólastofunni.

Á Íslandi á tungumálið sinn eigin hátíðisdag: Dagur íslenskrar tungu er haldinn 16. nóvember, á fæðingardegi Jónasar Hallgrímssonar. Það er fullkominn dagur til að prófa nokkra leiki af listanum, en þeir virka auðvitað alla hina dagana líka.

Af hverju orðaleikir hjálpa við lesturinn

Áður en barn lærir að lesa þarf það að átta sig á því að orð eru búin til úr bútum: atkvæðum, hljóðum og stöfum. Að ríma, klappa atkvæði eða finna fyrsta hljóðið þjálfar einmitt þessa hlustun, sem fagfólk kallar hljóðkerfisvitund. Í leiðinni eykst orðaforðinn, barnið lærir að bíða eftir að röðin komi að því og öðlast kjark til að prófa ný orð. Ef barnið er rétt að byrja að þekkja stafina, kíkið þá á hvernig má kenna börnum stafina á léttan hátt.

Orðaleikir fyrir 3 til 5 ára

Á þessum aldri snýst allt um hljóðið. Engin stafsetning: bara hlusta, endurtaka og hlæja.

1. Bullrím: þú segir orð eins og „mús“ og barnið svarar með rími, til dæmis „hús“ eða „lús“. Bullorð sem ríma gilda líka og eru yfirleitt fyndnust.
2. Atkvæðaklapp: segið nafn hvers og eins í fjölskyldunni og klappið einu sinni fyrir hvert atkvæði: Pi-guí-ça fær þrjú klöpp og Guð-rún tvö.
3. Hvaða hljóð er þetta: veljið eitthvað sem sést og segið bara fyrsta hljóðið, eins og „mmm“. Barnið leitar að einhverju sem byrjar eins, til dæmis mjólk eða mömmu.
4. Kláraðu lagið: syngið þekkt lag, eins og „Dansi, dansi, dúkkan mín“, og stoppið rétt á undan síðasta orðinu í línunni. Barnið botnar, og svo skiptið þið um hlutverk.

Orðaleikir fyrir 5 til 7 ára

Nú koma fyrstu stafirnir og einfaldar reglur til sögunnar.

5. Orðakeðja: einn segir orð og sá næsti segir orð sem tengist því: fjara, sandur, kastali, kóngur. Sá sem strandar eða endurtekur byrjar nýja keðju.
6. Hengimann: teiknið strik á blað fyrir hvern staf í leyniorði. Barnið giskar á stafi, og fyrir hverja villu bætist hluti við teikninguna.
7. Hvíslileikur: þið sitjið í hring og einn hvíslar setningu í eyrað á þeim næsta, alla leið til þess síðasta, sem segir hana upphátt. Skemmtilegast er að bera hana saman við upphaflegu setninguna.
8. Frúin í Hamborg: gamli, góði íslenski leikurinn. Einn spyr: „Hvað keyptirðu fyrir peningana sem frúin í Hamborg gaf þér?“ og hinn má ekki segja já, nei, svart eða hvítt. Sá sem missir bannorð út úr sér tekur við spurningunum.

Orðaleikir fyrir börn 7 ára og eldri

Börn sem kunna að lesa elska áskoranir og smá keppni. Blað og blýantur koma sér vel hér.

9. Flokkaleikur með staf af handahófi: allir teikna dálka á blað (nafn, dýr, ávöxtur, litur, staður). Veljið staf af handahófi og fyllið hvern dálk með orði sem byrjar á honum; sá sem er fyrstur búinn hrópar „stopp!“ og allir hætta. Leikurinn gengur undir ýmsum nöfnum um allan heim.
10. Stafaruglingur: skrifið stafina í stuttu orði í rangri röð, eins og „SÚM“, og barnið finnur út að það er „MÚS“. Byrjið á orðum með þremur eða fjórum stöfum, til dæmis „ÚSH“ sem verður „HÚS“.
11. Bullorðabókin: hver og einn býr til orð sem er ekki til og útskýrir hvað það þýðir. Hin reyna svo að nota nýja orðið í setningu það sem eftir er dagsins. Íslenskan er meistari í nýyrðum, eins og „tölva“ sem var búið til úr „tala“ og „völva“, svo börnin eru í góðum félagsskap.
12. Falin orð: veljið langt orð eins og „sólskinsdagur“ og sjáið hve mörg styttri orð þið getið búið til úr stöfunum: sól, skin, dagur, kind, lag og fleiri.

Orðaleikir í bílnum

Þegar ekkert blað er við höndina og allir sitja í beltunum verður leikurinn að vera bara tal.

13. Bílnúmerasetningar: takið stafina af bílnúmeri sem keyrir fram hjá og búið til skrítna setningu úr orðum sem byrja á þeim. „KHS“ getur orðið „Kisa hoppar syngjandi“.
14. Stafrófið í ferðinni: veljið þema, til dæmis mat, og skiptist á að nefna eitt orð fyrir hvern staf frá A til Ö. Erfiðum stöfum eins og Ð og X má sleppa.
15. Hvað er ég að hugsa?: einn hugsar sér dýr eða hlut og hin finna út hvað það er með því að spyrja spurninga sem aðeins má svara með já eða nei.

Orðaleikir við matarborðið

Stuttir leikir sem passa á milli bita og fá alla til að tala.

16. Eins orðs saga: hver og einn bætir einu orði við söguna, í réttri röð. Hún er nánast aldrei rökrétt, og það er einmitt það sem er fyndið.
17. Andheiti: einn segir orð eins og „heitt“ og sá næsti svarar með andheitinu, „kalt“, eins hratt og hann getur.
18. Tungubrjótur kvöldsins: veljið tungubrjót, til dæmis „Stebbi stóð á ströndu og var að troða strý“, og sjáið hver getur sagt hann þrisvar í röð án þess að flækja tunguna. Tilbúinn lista finnið þið í tungubrjótum fyrir börn.

Orðaleikir fyrir skólastofuna

Þeir virka með stórum hópum, þarfnast einskis undirbúnings og taka bara nokkrar mínútur.

19. Stafað í hring: kennarinn segir orð og hver nemandi, þegar röðin kemur að honum, segir næsta staf. Ef einhver ruglast byrjar orðið upp á nýtt, og enginn dettur út.
20. Heita kartaflan: látið krumpaða pappírskúlu ganga á milli á meðan hver nemandi nefnir orð úr ákveðnum flokki, til dæmis dýr. Sá sem hikar eða endurtekur velur næsta flokk.

Góð ráð svo leikurinn gangi upp

Stillið erfiðleikastigið. Ef barnið strandar, gefið þá vísbendingu eða skiptið yfir í auðveldari útgáfu. Markmiðið er að það vilji leika aftur á morgun.

Í bílnum hlustar bílstjórinn bara. Sá sem keyrir tekur ekki þátt í leikjum sem krefjast athygli og lætur farþegunum umferðirnar eftir.

Blandið gátum saman við. Góð gáta er frábær leið til að hefja hvaða umferð sem er. Skoðið gátur fyrir börn með svörum.

Og ef þið viljið sögu eftir leikina fylgir bókin Dogavios Pigúiça, bláeygðum husky-hvolpi, og vini hennar Fofuxo um Töfragarðinn.

Algengar spurningar

Á hvaða aldri geta börn byrjað í orðaleikjum?

Mjög snemma. Um þriggja ára aldur virka rím, söngvar og atkvæðaklapp vel. Leikir með skrifuðum stöfum, eins og hengimann og stafaruglingur, smella þegar barnið fer að þekkja stafrófið.

Þarf ég að kaupa eitthvað?

Nei. Allir 20 leikirnir á listanum nota bara röddina eða í mesta lagi blað og blýant.

Geta orðaleikir hjálpað barni sem á erfitt með lestur?

Já, þeir geta hjálpað, því þeir þjálfa hlustun eftir hljóðum og auka orðaforðann á afslappaðan hátt. Ef erfiðleikarnir halda áfram er gott að ræða við kennarann eða sérfræðing.

Orðaleikir fyrir börn: 20 auðveldir leikir án undirbúnings

Næsta ævintýri getur orðið stund saman.