Sjálfstæðar barnateiknimyndir eru framleiðsla lítilla og meðalstórra fyrirtækja, utan stóru alþjóðlegu fjölmiðlasamsteypanna, og þær eru fleiri en marga foreldra grunar. Á Íslandi eru Latibær, Stundin okkar, Skoppa og Skrítla, Lói: Þú flýgur aldrei einn, Hetjur Valhallar: Þór, Litla lirfan ljóta og Ávaxtakarfan meðal þeirra þekktustu. Hér að neðan finnur þú hvað hvert þeirra gerir vel og fyrir hvaða aldur það hentar best, og í lokin kynnum við okkar eigin, Dogavios, algjörlega sjálfstæða brasilíska teiknimynd um husky, aðgengilega ókeypis á fleiri tungumálum.
Hvað „sjálfstætt“ þýðir í þessum lista
Við notum orðið vítt og heiðarlega: framleiðsla sem íslenskir höfundar og fyrirtæki hafa hugsað upp og gert, oft með stuðningi RÚV, Kvikmyndamiðstöðvar eða úr eigin vasa. Sum nöfnin hér að neðan hafa vaxið mikið og náð til stórra sjónvarpsstöðva og kvikmyndahúsa, jafnvel erlendis, en þau fæddust lítil, með innlendu fólki, og eru enn íslensk í handriti, húmor og tilvísunum. Fyrir barnið skiptir þetta máli: það heyrir sitt eigið tungumál, sér landslag og dýr sem það þekkir, og lærir að góðar sögur verða líka til hér. Flest þeirra ferðast líka vel: sögurnar fjalla um forvitni, fjölskyldu og dýr, efni sem þarf enga þýðingu.
7 sjálfstæð íslensk barnaverk sem vert er að kynnast
1. Latibær
Sköpunarverk Magnúsar Scheving: Íþróttaálfurinn, Solla stirða og Glanni Glæpur í bæ þar sem allir eiga að hreyfa sig og borða hollt. Byrjaði sem bók og leiksýning og varð að sjónvarpsþáttum sem hafa verið sýndir víða um heim. Þættirnir eru fjörugir og með mikilli tónlist, og þótt Glanni sé „vondi kallinn“ er hann klaufalegur og aldrei hættulegur. Hentar best 3 til 7 ára.
2. Stundin okkar
Barnaþáttur RÚV sem hefur verið á dagskrá frá 1968 og heilu kynslóðirnar hafa alist upp við. Ekki teiknimynd heldur blandaður þáttur með leiknu efni, söng, brúðum og innslögum, og oft fyrsti staðurinn þar sem íslenskt barnaefni fær að birtast. Rólegur taktur, engar auglýsingar, og tungumálið er íslenska allan tímann. Fyrir 2 til 8 ára.
3. Skoppa og Skrítla
Tvær litríkar vinkonur sem syngja, leika og uppgötva heiminn með allra yngstu áhorfendunum. Sýningar, þættir og bíómyndir í rólegum takti, með einföldum orðum og endurtekningu sem lítil börn elska. Ekki teiknimynd, en fyrir mörg íslensk börn fyrstu persónurnar sem þau tengjast. Fyrir 1 til 5 ára.
4. Lói: Þú flýgur aldrei einn
Íslensk teiknimynd í fullri lengd um lóuunga sem lærir ekki að fljúga í tæka tíð og verður að þrauka veturinn heima. Íslensk náttúra, vinátta og hugrekki, með smá spennu en engu raunverulegu ofbeldi. Hentar best 5 til 8 ára.
5. Hetjur Valhallar: Þór
Íslensk teiknimynd í fullri lengd, byggð á norrænni goðafræði, um ungan járnsmið sem kemst að því að hann er sonur Óðins. Meiri hasar en aðrar myndir á listanum, með jötnum og bardögum í ævintýrastíl, svo hún hentar eldri börnum, frá 6 eða 7 ára.
6. Litla lirfan ljóta
Stutt íslensk teiknimynd um lirfu sem hinum dýrunum finnst ljót, þar til hún breytist í fiðrildi. Einföld saga um að vera öðruvísi og að þolinmæði borgi sig, sögð á fáum mínútum. Hentar vel 3 til 6 ára.
7. Ávaxtakarfan
Íslenskur barnasöngleikur um ávexti í körfu, þar sem sítrónan er lögð í einelti þar til hinir læra að allir eiga rétt á að vera með. Lögin kann heil kynslóð utan að, og sagan gefur góða ástæðu til að tala um einelti og vináttu. Ekki teiknimynd, en til í upptöku. Fyrir 4 til 8 ára.
Og okkar eigin: Dogavios
Dogavios er sjálfstæður brasilískur barnaheimur sem Lucas dos Reis Arieme skapaði, án kvikmyndavers, án sjónvarpsstöðvar og án styrktaraðila. Aðalpersónan er Pigúiça, bláeygður síberískur husky-hvolpur, sem á besta vin sem heitir Fofuxo. Teiknimyndaþættirnir eru 7 talsins, allir ókeypis á YouTube, með stuttum sögum um vináttu, hugrekki og klaufalegu leiðina sem lítill hundur fer til að hjálpa öllum. Við segjum ekki að hún keppi við framleiðsluna hér að ofan í fjármagni, því það gerir hún ekki. Það sem hún hefur er alúð lítils verkefnis: ekkert ofbeldi, engar auglýsingar í miðjum þætti, og persónur sem birtast líka í myndabókinni, sem er gefin út á 18 tungumálum, í ókeypis leik í vafranum og á plötu með 22 lögum. Ef þú vilt kynnast persónunni áður en þið horfið er stutt kynning á Pigúiçu hér á blogginu.
Hvernig á að velja á milli þeirra
- 1 til 3 ára: Skoppa og Skrítla og Stundin okkar, vegna tónlistarinnar og rólega taktsins.
- 3 til 6 ára: Latibær, Litla lirfan ljóta og Dogavios, því þau eru róleg og fjalla um tilfinningar og forvitni.
- 6 til 8 ára: Lói, Þór og Ávaxtakarfan, sem krefjast meiri athygli á söguþræði og húmor.
- Horfið að minnsta kosti á fyrsta þáttinn saman. Það er fljótlegasta leiðin til að komast að því hvort tónninn passi fjölskyldunni ykkar.
- Blandið tungumálum: horfið á einn þátt á íslensku og þann sama á öðru máli; börn taka eftir meiru en við höldum.
Algengar spurningar
Hvar er hægt að horfa á íslenskt barnaefni ókeypis?
Stór hluti þess er ókeypis í spilara RÚV, og sumt er á eigin rásum á YouTube. Dogavios er allt á dogavios.com/desenhos, án innskráningar.
Er íslenskt barnaefni gott fyrir málþroska?
Já, sérstaklega fyrir lítil börn: að heyra eðlilega íslensku með hversdagsorðum hjálpar við orðaforða og skilning á því sem þau upplifa heima og í leikskólanum.
Fyrir hvaða aldur er Dogavios?
Teiknimyndin og bókin eru hugsaðar fyrir börn frá 3 til 8 ára. Þau yngstu elska Pigúiçu og lögin; þau eldri fylgja sögunni og spila leikinn.
