Is iad cartúin neamhspleácha do pháistí na cláir a chruthaíonn stiúideonna beaga agus meánmhéide, taobh amuigh de na líonraí móra domhanda, agus tá níos mó acu ann ná mar a cheapann formhór na dtuismitheoirí: Puffin Rock, Cúla4, Song of the Sea agus Wolfwalkers ó Cartoon Saloon, Nelly & Nora, Roy, Punky agus Dorg Van Dango na cinn is mó aithne. Thíos gheobhaidh tú an rud a dhéanann gach ceann acu go maith, an raon aoise a oireann dó, agus ag an deireadh cuirimid ár gceann féin in aithne, Dogavios, cartún husky ón mBrasaíl atá go hiomlán neamhspleách agus ar fáil saor in aisce le fotheidil agus dubáil i roinnt teangacha.
Cad is brí le «neamhspleách» sa liosta seo
Úsáidimid an focal go leathan agus go macánta: léiriúcháin a cheap agus a rinne stiúideonna beaga, go minic le tacaíocht ó chistí scannánaíochta, le comhléiriú le craoltóirí, nó le hairgead na gcruthaitheoirí féin. Tá cuid de na hainmneacha thíos tar éis fás go mór agus tá siad ar chainéil mhóra anois, ach rugadh beag iad, le foirne áitiúla, agus fanann siad dílis ina script, ina ngreann agus ina dtagairtí. Cén fáth a bhfuil sé sin tábhachtach do pháiste in Éirinn? Mar go gcloiseann sé a chanúint féin, go bhfeiceann sé farraige, aillte agus éin a aithníonn sé, agus go bhfoghlaimíonn sé go dtagann scéalta maithe ón mbaile freisin. Agus le Cúla4 tá deis ann iad a chloisteáil as Gaeilge.
7 gcartún neamhspleácha do pháistí le haithne a chur orthu
1. Puffin Rock
Sraith Éireannach ó Cartoon Saloon faoi Oona agus Baba, dhá phuifín bheaga ar oileán amach ó chósta na hÉireann. Reacaireacht chiúin, radhairc dúlra, agus luas chomh mall sin go n-oibríonn sé fiú roimh am codlata. Tá leagan Gaeilge de ann freisin. Oireann sé ó 2 go 5 bliana d'aois.
2. Cúla4
Seirbhís pháistí TG4, ar fáil mar chainéal agus ar líne. Meascán de chláir Ghaeilge a rinneadh in Éirinn agus de leaganacha Gaeilge de chartúin idirnáisiúnta. Do theaghlach atá ag iarraidh Gaeilge nádúrtha a chloisteáil gach lá, is é an áit is fusa le tosú, ó 2 bhliain ar aghaidh.
3. Song of the Sea agus Wolfwalkers (Cartoon Saloon)
An stiúideo as Cill Chainnigh a rinne scannáin fhada bunaithe ar bhéaloideas na hÉireann: cailín ar rón í i Song of the Sea, agus cailín a chuireann aithne ar mhac tíre i Wolfwalkers. Tarraingthe mar leabhar pictiúr, le ceol Gaelach. Scannáin fhada iad, mar sin is fearr iad ó 6 bliana ar aghaidh, le duine fásta in aice láimhe.
4. Nelly & Nora
Beirt deirfiúracha a chaitheann an bhliain i bpáirc carbhán agus a fhiosraíonn an aimsir agus an dúlra: báisteach, gaoth, sneachta, láib. Sraith Éireannach í a craoladh ar RTÉjr agus ar CBeebies, agus tá leagan Gaeilge de ann. Oireann sí go maith ó 2 go 5 bliana.
5. Roy
Buachaill cartúin ina chónaí le teaghlach fíor i mBaile Átha Cliath. Meascán de bheochan agus de scannánaíocht bheo, le greann faoi na fadhbanna beaga a bhaineann le bheith difriúil ar scoil. Sraith Éireannach í a rinne JAM Media, agus oireann sí ó 6 bliana ar aghaidh.
6. Punky
Cailín beag a bhfuil siondróm Down uirthi agus an saol laethúil aici lena teaghlach agus lena cairde. Sraith Éireannach í a craoladh ar RTÉjr, ciúin agus cineálta, agus déanann sí gnáthrud den difríocht. Oireann sí ó 3 go 6 bliana.
7. Dorg Van Dango
Buachaill a bhfuil ceathrar cairde draíochta aige atá i bhfolach ina bhaile beag. Greann tapa, dathanna geala, agus scéalta faoi chairdeas agus faoi rúin a choinneáil. Sraith Éireannach í ó JAM Media, agus oireann sí ó 6 bliana ar aghaidh.
Agus ár gceann féin: Dogavios
Cruinne do pháistí is ea Dogavios a chruthaigh Lucas dos Reis Arieme sa Bhrasaíl, gan stiúideo taobh thiar de, gan chainéal teilifíse agus gan urraitheoir. Is í Pigúiça an príomhcharachtar, coileán husky Sibéarach le súile gorma, agus is é Fofuxo, coileán eile, an cara is fearr aici. Tá 7 n-eipeasóid sa tsraith bheoite, iad go léir saor in aisce ar YouTube, le scéalta gearra faoi chairdeas, faoi mhisneach agus faoin mbealach ciotach a ndéanann madra beag iarracht cabhrú le gach duine. Ní déarfaimid go bhfuil sé in iomaíocht leis na stiúideonna thuas ó thaobh buiséid de, mar níl. An rud atá aige ná cúram tionscadail bhig: gan foréigean, gan fógraí i lár eipeasóide, agus carachtair a fheictear freisin sa leabhar pictiúr, a foilsíodh in 18 dteanga, i gcluiche saor in aisce sa bhrabhsálaí agus in albam de 22 amhrán. Más maith leat aithne a chur ar an gcarachtar sula bhféachann tú, tá cur in aithne gearr ar Pigúiça anseo ar an mblag.
Conas rogha a dhéanamh eatarthu
- Ó 1 go 3 bliana: Puffin Rock agus Nelly & Nora, mar gheall ar an luas mall agus an reacaireacht chiúin.
- Ó 3 go 6 bliana: Punky, Cúla4 agus Dogavios, mar go bhfuil siad ciúin agus go labhraíonn siad faoi mhothúcháin agus faoi fhiosracht.
- Ó 6 go 8 mbliana: Roy, Dorg Van Dango agus scannáin Cartoon Saloon, a éilíonn níos mó airde ar an bplota agus ar an ngreann.
- Féach ar an gcéad eipeasóid ar a laghad le chéile. Is é an bealach is tapa le fáil amach an n-oireann an tón do do theaghlach.
- Meascaigh na teangacha: féach ar eipeasóid amháin i mBéarla agus ar an gceann céanna i nGaeilge; tugann páistí níos mó faoi deara ná mar a cheapaimid.
Ceisteanna coitianta
Cá bhféadaim féachaint ar chartúin Éireannacha saor in aisce?
Tá go leor acu ar an RTÉ Player, ar sheinnteoir TG4 agus ar Cúla4, agus tá cainéil oifigiúla YouTube ag cuid acu le heipeasóidí iomlána. Tá Dogavios ar fad saor in aisce ag dogavios.com/desenhos, gan chlárú.
An gcabhraíonn na cláir seo le foghlaim na Gaeilge?
Cabhraíonn, go háirithe le páistí óga: nuair a chloiseann siad Gaeilge nádúrtha laethúil ar Cúla4 nó sna leaganacha Gaeilge de Puffin Rock agus Nelly & Nora, cabhraíonn sé leis an stór focal agus leis an bhfuaimniú ar bhealach nach féidir le téacsleabhair.
Cén aois a n-oireann Dogavios dó?
Dearadh an cartún agus an leabhar do pháistí idir 3 agus 8 mbliana d'aois. Baineann na páistí is óige sult as Pigúiça agus as na hamhráin; leanann na cinn níos sine an scéal agus imríonn siad an cluiche.
