Enw'r 13 Siôn Corn yng Ngwlad yr Iâ yw'r Jólasveinar (dywedwch «ioh-las-vei-nar»), ac maen nhw'n cyrraedd un bob nos, rhwng 12 a 24 Rhagfyr. Mae gan bob un enw doniol, tipyn o ddrygioni a rhyw ryfeddod bach. Dyma nhw i gyd, wedi'u hesbonio i blant.

Sut mae'r traddodiad yn gweithio

Yng Ngwlad yr Iâ, mae'r plant yn rhoi esgid ar y ffenest cyn mynd i'r gwely. Os buon nhw'n garedig, bydd rhywbeth bach melys, ffrwyth neu anrheg fach yno yn y bore. Yn yr hen straeon, mae plentyn drygionus iawn yn cael tatws yn lle hynny.

Meibion Grýla a Leppalúði yw'r tri brawd ar ddeg, ac maen nhw'n dod i lawr o'r mynydd fesul un. Ar ôl y Nadolig maen nhw'n gadael yn yr un drefn, un y dydd, o 25 Rhagfyr tan 6 Ionawr. Dyna pam mae'r dathlu'n para 13 diwrnod.

Y 13 Jólasveinar, noson wrth noson

12 Rhagfyr, Stekkjarstaur («Postyn y Gorlan»): mae ei goesau'n stiff fel polion, ac mae'n ceisio godro'r defaid, ond maen nhw'n rhedeg i ffwrdd.
13 Rhagfyr, Giljagaur («Twpsyn y Nant»): mae'n cuddio yn y nentydd ac yn aros ei gyfle i lyfu ewyn y llaeth.
14 Rhagfyr, Stúfur («Bychan»): y lleiaf o'r criw. Mae wrth ei fodd yn crafu'r gweddillion crimp o'r sosbenni.
15 Rhagfyr, Þvörusleikir («Llyfwr Llwy»): mae'n denau ac yn chwilio am lwyau pren i'w llyfu.
16 Rhagfyr, Pottaskefill («Crafwr Potiau»): mae'n curo ar y drws yn gofyn am botiau budr i'w crafu.
17 Rhagfyr, Askasleikir («Llyfwr Powlen»): mae'n cuddio o dan y gwely yn aros am bowlen anghofiedig.
18 Rhagfyr, Hurðaskellir («Cloncwr Drysau»): mae wrth ei fodd yn cau drysau â chlec fawr, ac mae pawb yn gwenu wrth drio cysgu.
19 Rhagfyr, Skyrgámur («Llowcwr Skyr»): yn wirion am skyr, iogwrt hufennog Gwlad yr Iâ, ac yn bwyta nes bod y pot yn lân.
20 Rhagfyr, Bjúgnakrækir («Lleidr Selsig»): mae'n dringo i drawstiau'r gegin i ddwyn selsig mwg.
21 Rhagfyr, Gluggagægir («Sbïwr Ffenestri»): mae'n sbecian drwy'r ffenestri. Dyna pam mae'r esgid yn mynd yno.
22 Rhagfyr, Gáttaþefur («Ffroenwr Drysau»): mae ganddo drwyn anferth ac mae'n dilyn arogl bara Nadolig ffres.
23 Rhagfyr, Ketkrókur («Bachyn Cig»): mae'n defnyddio bachyn hir i bysgota darn o gig i lawr y simnai.
24 Rhagfyr, Kertasníkir («Lleidr Canhwyllau»): yr olaf i gyrraedd. Mae'n dilyn y plant yn chwilio am ganhwyllau bach, a oedd gynt yn anrheg arbennig iawn.

Grýla a Chath y Nadolig, heb ofn

Mam y tri ar ddeg yw Grýla, cawres flin o'r hen straeon sy'n byw mewn ogof yn troi cawl. Heddiw caiff ei hadrodd gyda hiwmor, bron fel mam-gu bwysig y mynydd.

Cath fawr yw Cath y Nadolig, y Jólakötturinn, sydd, yn ôl y chwedlau, yn ymddangos i'r rhai na chafodd ddilledyn newydd cyn y Nadolig. Dyna pam mae teuluoedd Gwlad yr Iâ yn aml yn rhoi dillad yn anrheg. Adroddwch hi'n ysgafn: cath fflwfflyd yw hi sydd eisiau gweld pawb yn gynnes.

5 gêm a jôc ysgafn i'r teulu

Esgid ar y ffenest: rhowch esgid allan gyda nodyn croeso i Jólasveinn y noson, ac ysgrifennwch ei enw gyda'ch gilydd.
Pos: «Pwy sy'n llyfu llwyau pren o hyd?» Ateb: Þvörusleikir. Mae pob plentyn yn creu pos i frawd neu chwaer.
Dynwared y tri ar ddeg: mae un plentyn yn actio un ohonyn nhw, fel arogli'r awyr â thrwyn mawr, a'r lleill yn dyfalu. Os mai'r cloncwr drysau ydy o, esgus yn unig, ac yn dawel.
Jôc Stúfur: pam nad ydy Bychan byth yn colli ar guddio? Achos mae'n ffitio yn unrhyw le!
Amser lliwio: mae pawb yn dewis eu hoff Jólasveinn ac yn ei dynnu. I helpu, mae yna lluniau lliwio i'w hargraffu am ddim.

Gwnewch eich cyfri i lawr eich hun

Rhowch galendr syml ar yr oergell gyda'r tri enw ar ddeg, un y dydd. Bob bore mae'r plentyn yn croesi'r noson a aeth heibio, yn darllen enw Jólasveinn y dydd ac yn dweud beth mae'n ei wneud. Mae'n ffordd braf o ymarfer darllen, cof ac amynedd tan y Nadolig, heb frys na ffws.

Awgrymiadau i'w hadrodd wrth y rhai bach

Gyda phlant 3 i 5 oed, adroddwch un Jólasveinn bob nos, dim ond yr enw a'r quirk. Dywedwch yr enw Islandeg yn araf, fel gêm synau. Gyda'r rhai hŷn, chwiliwch am Wlad yr Iâ ar y map a chymharwch â thraddodiadau eich teulu.

Os oes ofn Grýla neu'r gath ar y plentyn, trowch y stori: cymeriadau llên gwerin ydyn nhw, fel y blaidd yn y chwedlau. Am weithgaredd arall, mae Pigúiça yn aros yn y gêm am ddim yn y porwr, heb gofrestru a heb hysbysebion.

Eisiau stori i orffen y noson? Mae'r llyfr Dogavios, gan Lucas dos Reis Arieme, yma ar gyfer amser gwely.

Cwestiynau cyffredin

Pam mae 13 Siôn Corn yng Ngwlad yr Iâ?

Achos mae'r traddodiad yn sôn am dri brawd ar ddeg, un ar gyfer pob noson rhwng 12 a 24 Rhagfyr. Mae gan bob un ei enw a'i ddrygioni ei hun.

Beth mae'r plant yn ei adael ar y ffenest?

Esgid. Y bore wedyn, os buon nhw'n garedig, mae rhywbeth bach ynddi. Mae llawer o deuluoedd hefyd yn gadael nodyn neu lun.

Pwy yw'r Jólasveinn mwyaf doniol?

Mae'n dibynnu ar y plentyn! Mae llawer yn hoffi Hurðaskellir, sy'n cau drysau â chlec, a Skyrgámur, y llowcwr iogwrt. Gofynnwch i'ch plentyn ddewis ei hoff un.

13 Siôn Corn Gwlad yr Iâ i blant: Jólasveinar

Gall yr antur nesaf fod yn amser gyda'ch gilydd.