In Ysland het Kersfees nie net een Kersvader nie: daar is 13 Kersvaders, wat die jólasveinar (of jólasveinarnir) genoem word. Hulle is 13 ondeunde broers wat uit die berge afkom, een per nag, vanaf 12 Desember. Elkeen het 'n snaakse gewoonte, en Yslandse kinders ken uit hul kop wie wie is. Hier vind jy al 13 in volgorde, met die dag waarop hulle kom en wat hulle aanvang, op 'n ligte manier vertel vir kinders van 3 tot 8 jaar.
Hoe Kersfees in Ysland vir kinders is
Stel jou 'n land voor waar die dag in Desember baie kort is en die nag baie lank. Buite is daar sneeu, koue wind en liggies wat in die vensters flikker. Dis hier waar die lekkerste aftelling van die jaar begin.
Die jólasveinar is die kinders van die reusin Grýla en van Leppalúði, en hulle woon in die berge saam met die Kerskat, Jólakötturinn. Die eerste broer kom in die nag van 11 op 12 Desember af. Daarna kom een per nag, totdat die laaste op 24 Desember opdaag. Op Oukersaand is die hele span al in die dorp.
En die terugtog gebeur ook in 'n ry: vanaf 25 Desember gaan hulle een per dag weg, totdat die laaste op 6 Januarie weer die berge in klim. Dit is dus amper vier weke se kuier, gemors en verrassings.
Die skoen in die venster
Dit is die deel waarna kinders die meeste uitsien. In die kuiernagte sit elke kind 'n skoen in die venster voor hy of sy gaan slaap. Wanneer die broer van die aand verbykom, kyk hy hoe die dag was.
Wie soet was, word wakker met 'n klein geskenkie in die skoen. Wie stout was, kry... 'n aartappel! Ja, 'n aartappel. Dit is die Yslandse manier om te sê “môre doen jy jou beste”. En omdat daar 13 besoekers is, is daar altyd tyd om die volgende nag reg te maak.
As jou kind van sulke rituele hou, kan julle dit met 'n Kersbrief kombineer. Ons het 'n stap-vir-stap-gids oor hoe om 'n brief aan Kersvader te skryf.
Ysland se 13 Kersvaders, in volgorde van aankoms
Elke Yslandse naam beskryf die broer se kattekwaad. Lees dit hardop so goed as wat julle kan: die pret lê juis daarin om die uitspraak te probeer.
- Stekkjastaur (kom in die nag van 11 op 12 Desember): Houtbeen. Hy loop styf en lomp en is mal daaroor om die skape te pla.
- Giljagaur (13 Desember): kruip weg in die slote en wag vir die regte oomblik om die skuim van die melk te drink. 'n Skuimsnor gewaarborg.
- Stúfur (14 Desember): die kortste van die familie. Klein, maar slim, en hy skraap die panne vir die stukkies wat aan die bodem vassit.
- Þvörusleikir (15 Desember): die houtlepel-lekker. As iemand die koeklepel laat rondlê het, kan jy maar totsiens daarvoor sê.
- Pottaskefill (16 Desember): die potskraper. As hy verby is, bly daar nie 'n enkele ryskorrel op die bodem van die pot oor nie.
- Askasleikir (17 Desember): die bakkie-lekker. Hy hou elke vergete bak dop en lek dit blink.
- Hurðaskellir (18 Desember): die deurklapper. Klap! Klap! Hy is mal daaroor om deure toe te klap net wanneer almal wil slaap.
- Skyrgámur (19 Desember): die skyr-vraat, en skyr is 'n Yslandse jogurt. Hy eet die hele bak leeg en soek nog.
- Bjúgnakrækir (20 Desember): die worsdief. Hy laat die worse in die kombuis in 'n oogwink verdwyn.
- Gluggagægir (21 Desember): die vensterloerder. Hy druk sy neus teen die ruit om te sien wat binne in die huis gebeur.
- Gáttaþefur (22 Desember): die grootneus. Met daardie groot neus ruik hy brood van ver af en volg die reuk tot by die tafel.
- Ketkrókur (23 Desember): die vleisvisser. Hy gebruik 'n haak om stukke vleis te vang sonder dat iemand dit sien.
- Kertasníkir (24 Desember): die laaste een wat kom, en die een wat kerse gryp. In die lang winternagte wil hy al die kersies vir homself hê.
